دین اسلام برای رفع فقر و محرومیت ، که منشاء بسیاری از ناهنجاری های اجتماعی و اخلاقی است ، در کنار تمام راهکارهای متعددی که ارائه کرده ، راهکاری اقتصادی را نیز برای رفع و جلوگیری از بروز این نقیصه در دستور کار مسلمانان قرار داده است . اخذ "زکات" بعنوان مالیاتی اسلامی از جمله راهکارهای اقتصادی اسلام برای زدودن فقر از منظر جامعه و جلوگیری از بروز آثار و تبعات منفی آن است . اهمیت و جایگاه "زکات" در رفع فقر بقدری است که امام صادق(ع) می فرماید : " اگر همه مردم "زکات" اموال خود را بپردازند ، مسلمان فقیر و نیازمندی نخواهد ماند و می فرماید: مردم فقیر، محتاج ، گرسنه و برهنه نمی شوند مگر بخاطر گناه ثروتمندان(( در واقع خداوند متعال اراده کرده است که مال فقرا را بدست ثروتمندان بدهد تا آنها را بیازماید)).
"زکات" در لغت به معنای رشد است ، البته "زکات" معانی دیگری چون تزکیه و طهارت را نیز در بر می گیرد . "زکات" در اصطلاح شرعی به میزان معلومی از مال اطلاق میشود که برای نیازمندان در نظر گرفته شده باشد . می توان گفت اطلاق کلمه "زکات" به این امر برای این است که جدا کردن مقداری از مال بعنوان "زکات" ،بقیه مال تطهیر تزکیه وحلال می نماید "زکات" نیز مانند نماز همواره و در طول تاریخ اسلام از فرایض مهم بوده است. تمام انبیای الهی همانگونه که به اقامه نماز دعوت شده بودند، به پرداخت "زکات" نیزسفارش شده اند .
قدر و ارزش زکات بقدری است که در قرآن کریم این عمل مقارن با نماز ذکر شده است :" و جعلنا هم ائمة یهدون بامرنا و اوحینا الیهم فعل الخیرات و اقام الصلوة و ایتاء الزکوة و کانوا لنا عابدین . (انبیاء،۷۳( با توجه به این آیه می توان استنباط کرد که "زکات" نیز مانند نماز قدمتی جاودانه داشته و زمان توصیه آن ، به آغاز نزول قرآن بر می گردد و هر دو از مشخصات دین اسلام هستند
واژه"زکات" در قرآن ، بطور لفظی و معنایی بیش از یکصد مرتبه آمده است. )در اهمیت زکات در اسلام همین بس که بر طبق آیه فان تابوا و اقاموا الصلاة و آتوا الزکوة فاخوانکم فی الدین . "زکات" شرط کفر و شرک قلمداد شده است . "زکات" از جمله ارکان دین اسلام بوده و از جایگاه بلندی برخوردار است . از طرفی ، آثار و عواقب وضعی و تکلیفی امتناع از پرداخت "زکات" نیز در روایات آنچنان است که اهمیت ایجابی آن را صد چندان می کند . ازجمله عقوبات قضا و قدری امتناع از پرداخت "زکات" ، ابتلا به قحطی و گرسنگی عنوان شده است . حضرت علی (ع) فرموده است : خدا را درباره "زکات" پیش چشم آورید که آن خشم پروردگارتان را فرو می نشاند. خدا را درباره جهاد در راه خدا با مالها و جانهایتان منظوردارید .
"زکات" یک امتحان و آزمایش الهی است که تزکیه ، تربیت روحانی و نفسانی را در پی دارد . بی تردید هدف از وضع "زکات" تنها جمع آوری اموال و یا کمک به نیازمندان نیست ، بلکه هدفی بالاتر و والاتری بواسطه این اقدام دنبال می شود که در درجه اول یک آزمون الهی است و روح انسان را تعالی می بخشد . نتیجه این آزمایش آن است که افراد با پذیرش و استقبال از این حکم و گذشتن از بخشی از اموال خود ، نفس و روح خود را از وابستگی به اموال تطهیر و تزکیه میکنند. اعطای"زکات" زمینه ای برای رسیدن به صفات و اخلاق حسنه ای چون انفاق و ایثار است. در واقع"زکات" ، تمرین خودسازی برای از خود گذشتن و دیگر دوستی است. تبعات و نتایج مثبت پرداخت زکات ، فرد و جامعه را شامل می شود . سازندگی و تعالی روح ، از جمله موارد فردی زکات است و رفع نیاز افراد نیازمند جامعه نیز از موارد و دستاورهای ارزشمند اجتماعی "زکات" است .از آیات و روایات بر می آید که "زکات" از احکام اقتصادی اسلام است که برای رفع نیاز فقرا و نیازمندان جامعه وضع شده و همیشه تاریخ خواهد بود تا در راستای برطرف کردن نیازهای اولیه نیازمندان بکار گرفته شود . البته باید توجه داشت که "زکات" تنها بعد اقتصادی را شامل نمی شود و ابعاد آن فراگیرتر از این مورد است که نمی بایست مورد کم توجهی قرار گیرد ، پاکی نفس ، نوع دوستی ، توجه به نیازهای نیازمندان و عدم وابستگی به مال دنیا از نتایج غیر اقتصادی "زکات" برای فرد و جامعه است.
"زکات" در اسلام به 9 چیز تعلق می گیرد که غالبا در شهرستان ما گندم ،جو،گاو،گوسفند وطلا را شامل می شود که نصاب هرکدام در ذیل می آید:
الف) گوسفند،تاکمتراز 40 راس معاف از زکات است 40 راس یک گوسغند زکاتش است و وقتی به 121 راس رسید زکاتش دو گوسفند است و...
ب) گاو تا کمتر از 30 راس معاف است وقتی به 30 رسید یک گوساله دو ساله زکات دارد و40 راس یک گوساله سه ساله و....
ج)طلا اگر برای زینت باشد ویا کمتر از 15 مثقال معاف است از 15تا 18 مثقال چهل یک 15مثقال "زکات" دارد و18 مثقال
د)گندم و جو کمتر از 850 کیلو معاف و بیشتر از آن اگر دیمی است ده یک"زکات" دارد و اگر آبیاری با دست و بوسیله چاه بيست يك "زکات" دارد؟
